معرفی 15 لوازم جانبی گیتار + تجهیزات ضروری
نوامبر 9, 2025
بهترین سن آموزش موسیقی به کودکان + راهنمای جامع
نوامبر 15, 2025
اکشن گیتار به فاصله عمودی سیمها از سطح فرتبورد گفته میشود؛ فاصلهای که تعیین میکند فشار دادن سیمها چقدر راحت باشد و ساز هنگام نواختن چه کیفیت صدایی تولید کند. اکشن گیتار یکی از مهمترین عوامل در نوازندگی راحت، بدون درد انگشت و بدون نویز است و تنظیم صحیح آن تأثیر مستقیمی بر کنترل ساز، سرعت اجرا و شفافیت صدا دارد. در این قسمت از مجموعه آموزش گیتار از صفر تا صد شما را به صورت کامل با اکشن در گیتار آشنا خواهیم نمود.
منظور از فاصله سیم تا فرتبورد در گیتار چیست؟
این فاصله همان ارتفاعی است که سیمها از روی فرتها قرار میگیرند. اگر این فاصله زیاد باشد، نوازنده مجبور است سیم را با فشار بیشتری روی فرت قرار دهد؛ و اگر بیش از حد کم باشد، سیم به فرتها برخورد کرده و صدای Buzz ایجاد میشود. بنابراین هدف از تنظیم اکشن، رسیدن به ارتفاعی است که هم اجرای تکنیکها راحتتر شود و هم صدا بدون نویز و شفاف باشد.
اکشن بالا و اکشن پایین یعنی چه؟
- اکشن بالا یعنی فاصله سیمها از فرتبورد زیاد است. نتیجه: فشار بیشتر انگشتها، خستگی زودرس و دشواری در اجرای تکنیکهای سرعتی.
- اکشن پایین یعنی فاصله سیمها بسیار کم است. نتیجه: راحتی فشار دست اما افزایش احتمال Buzz و کاهش حجم صدا، مخصوصاً در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک.
چرا تنظیم درست اکشن گیتار اهمیت دارد؟
اکشن درست، اساس یک نوازندگی روان و بدون دردسر است. اکشن صحیح باعث میشود صدای ساز شفاف باشد، اجرای تکنیکها آسانتر شود و انگشتها هنگام تمرینهای طولانی آسیب نبینند. علاوه بر این، اکشن مناسب باعث میشود ساز کوک پایدارتری داشته باشد، فرتها صدای یکنواخت دهند و توانایی نوازنده در کنترل دینامیک صدا افزایش یابد. هرگونه بیتعادلی در اکشن، کیفیت اجرا را تحت تأثیر قرار میدهد و حتی ممکن است به دسته ساز یا سیمها آسیب برساند.
حتما بخوانید: نحوه گرفتن گیتار به روش صحیح + 31 نکته مهم
اکشن استاندارد گیتار چقدر است؟
اکشن استاندارد بسته به نوع گیتار متفاوت است و معمولاً با اندازهگیری ارتفاع سیم در فرت ۱۲ مشخص میشود. در ادامه استاندارد هر ساز با دقت توضیح داده شده است.
اکشن استاندارد گیتار کلاسیک
در گیتار کلاسیک به دلیل ضخامت سیمهای نایلونی و نوع ساخت ساز، اکشن کمی بالاتر از انواع دیگر تنظیم میشود. مقدار استاندارد معمولاً ۳ میلیمتر برای سیم اول و ۴ میلیمتر برای سیم ششم در فرت ۱۲ است. اکشن کمتر از این مقدار باعث Buzz و کاهش حجم صدا میشود و اکشن بالاتر از حد استاندارد، نواختن آکوردها و پوزیشنهای بالا را سخت و خستهکننده میکند. بنابراین بهترین حالت همان ارتفاعی است که تعادل بین راحتی دست و حجم طبیعی صدا را حفظ کند.
اکشن استاندارد گیتار آکوستیک
در گیتار آکوستیک به دلیل تنش بیشتر سیمهای فلزی، اکشن کمی بالاتر از الکتریک ولی پایینتر از کلاسیک انتخاب میشود. ارتفاع استاندارد معمولاً ۲.۲ تا ۲.۵ میلیمتر در سیم اول و ۲.۸ تا ۳ میلیمتر در سیم ششم است. این میزان باعث میشود ساز صدای قدرتمند و بدون Buzz تولید کند و در عین حال فشار انگشتها بیش از حد بالا نرود؛ ترکیبی مناسب برای ریتمنوازی و فینگرپیکینگ.
اکشن استاندارد گیتار الکتریک
گیتار الکتریک به دلیل طراحی دسته، نوع پیکاپها و سطح صاف فرتبورد، اکشن بسیار کمتری نیاز دارد. استاندارد پیشنهادی معمولاً ۱.۲ تا ۱.۸ میلیمتر در سیم اول و ۱.۸ تا ۲.۲ میلیمتر در سیم ششم است. اکشن پایین در گیتار الکتریک باعث اجرای سریعتر، لگاتوی روان و تکنیکهای سرعتی میشود. البته اگر خیلی کم تنظیم شود، احتمال Buzz افزایش پیدا میکند و باید تراسراد یا Saddle اصلاح شود. برای تسلط به تکنیک های نواختن و آموزش گیتار الکتریک به صفحه مربوطه مراجعه کنید.
حتما بخوانید: آموزش آرپژ گیتار از صفر تا صد + مثال و تمرین
از کجا بفهمیم اکشن گیتار درست نیست؟
اگر اکشن گیتار تنظیم نباشد، هم صدا و هم احساس نوازندگی بهطور محسوسی تغییر میکند. چند نشانه مهم وجود دارد که بهسرعت وضعیت اکشن را مشخص میکند.
🟢 زنگزدگی سیمها یا Buzz در فرتهای مختلف
اگر هنگام اجرا در فرتها صدای زنگدار یا لرزشگونه شنیدید، معمولاً اکشن بیش از حد کم است و سیمها به فرت برخورد میکنند. این اتفاق بهخصوص در فرتهای ۱ تا ۵ یا ۱۰ تا ۱۲ بیشتر دیده میشود. Buzz میتواند به دلیل تنظیم نبودن تراسراد، کوتاهی Saddle یا تاب داشتن دسته ایجاد شود.
🟢 دشوار بودن فشار دادن سیم روی فرتها
اگر برای فرت گرفتن نیاز به فشار زیاد دارید و انگشتها هنگام اجرا خیلی زود خسته میشوند، اکشن احتمالاً بالاست. این وضعیت باعث میشود نتها دیرتر گرفته شوند و کنترل صدا دشوار شود، بهخصوص در آکوردهای بارهدار.
🟢 بالا رفتن سریع خستگی انگشتها هنگام تمرین
وقتی اکشن زیاد باشد، تمرینهای ساده هم انگار تمرین قدرتی میشوند. فشار بیش از حد روی انگشتها باعث سفت شدن عضلات دست و کاهش سرعت در اجرای تکنیکها میشود. این یکی از واضحترین نشانههای نیاز به تنظیم اکشن گیتار است.
🟢 ناهماهنگی ارتفاع سیمها در پوزیشنهای ۳، ۷ و ۱۲
اگر در نواحی مختلف دسته ارتفاع سیمها متفاوت باشد، اکشن یکنواخت نیست. این مشکل معمولاً به دلیل انحنای اشتباه دسته یا تنظیم نبودن تراسراد به وجود میآید و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
دلایل رایج بالا یا پایین بودن اکشن گیتار
اکشن نادرست میتواند از چند عامل مختلف ایجاد شود و هرکدام از آنها روش اصلاحی مخصوص خود را دارد.
🔵 مشکل در تراسراد (Truss Rod)
تراسراد وظیفه کنترل خمیدگی دسته را بر عهده دارد. اگر دسته بیش از حد به جلو خم شود، اکشن بالا میرود و اگر به عقب خم شود، اکشن پایین میآید و Buzz ایجاد میشود. در بسیاری از موارد تنها با تنظیم صحیح تراسراد میتوان اکشن گیتار را به مقدار استاندارد رساند. تنظیم آن باید با دقت انجام شود، زیرا چرخاندن بیش از حد میتواند به دسته آسیب جدی وارد کند.
🔵 بلندی یا کوتاهی Saddle و Nut
Saddle و Nut دو نقطه اصلی قرارگیری سیمها هستند و ارتفاع آنها مستقیماً اکشن را کنترل میکند. اگر Saddle بیش از حد بلند باشد، اکشن در پوزیشنهای بالای دسته زیاد میشود. اگر Nut بلند باشد، گرفتن فرتهای ابتدایی سخت میشود. کوتاه بودن بیش از حد نیز باعث Buzz در نواحی مختلف دسته میشود. بنابراین تنظیم ارتفاع این دو قطعه برای رسیدن به اکشن استاندارد ضروری است.
🔵 تاب داشتن دسته یا فرتبورد
تابدار شدن دسته یا فرتبورد باعث میشود اکشن در بخشهای مختلف ساز متفاوت شود. این مشکل معمولاً ناشی از تغییرات رطوبت، ضربه یا کیفیت پایین چوب است. وجود تاب باعث میشود حتی با تنظیم تراسراد، ساز هنوز صدای یکنواختی نداشته باشد و غالباً نیاز به تعمیر تخصصی یا تراش فرتها دارد.
🔵 رطوبت، دما و شرایط نگهداری ساز
تغییرات رطوبت و دما میتوانند چوب ساز را منبسط یا منقبض کنند و باعث بالا یا پایین رفتن اکشن شوند. در محیط خشک، دسته ممکن است به عقب خم شود و Buzz ایجاد کند؛ در محیط مرطوب، دسته به جلو خم میشود و اکشن بالا میرود. نگهداری در دمای ثابت و استفاده از رطوبتسنج برای سازهای چوبی اهمیت زیادی دارد.
آموزش تنظیم اکشن گیتار
تنظیم اکشن گیتار نیازمند بررسی دقیق و اصلاح چند بخش مختلف ساز است. در این بخش ابتدا اصول کلی را توضیح میدهم و سپس مراحل تنظیم را با جزئیات کامل ارائه میکنم. پس از آشنایی با مبانی، در ادامه مراحل عملی تنظیم اکشن گیتار آمده است.
مرحله ۱: بررسی Relief دسته با تراسراد
در این مرحله فاصله طبیعی بین سیمها و دسته بررسی میشود تا مشخص شود دسته به جلو یا عقب خم شده است. معمولاً با فشار دادن سیم ششم در فرت ۱ و ۱۴ و نگاه کردن به فضای زیر سیم در فرت ۷ میتوان میزان Relief را تشخیص داد. اگر فاصله زیاد باشد، دسته به جلو خم شده و تراسراد باید سفت شود؛ اگر فاصله بسیار کم باشد، تراسراد باید کمی شل شود.
مرحله ۲: اندازهگیری دقیق اکشن در فرت ۱۲
با یک خطکش میلیمتری، ارتفاع سیم اول و ششم در فرت ۱۲ اندازهگیری میشود. این نقطه بهترین موقعیت برای تعیین اکشن استاندارد است. بسته به نوع ساز، مقدار استاندارد تعیین میکند که نیاز به کاهش یا افزایش اکشن وجود دارد.
مرحله ۳: تنظیم Saddle برای کاهش یا افزایش اکشن
اگر اکشن بالا باشد، معمولاً باید ارتفاع Saddle کمی کاهش یابد. با خارج کردن Saddle و سنباده زدن سطح زیرین میتوان این کار را انجام داد. اگر اکشن پایین باشد، باید Saddle جدید یا Shim اضافه شود. در هر دو حالت باید با دقت انجام شود تا زاویه سیمها بهم نخورد.
مرحله ۴: اصلاح Nut در صورت نیاز
اگر فرتهای ابتدایی سخت گرفته میشوند، احتمالاً شیارهای Nut بیش از حد بلند هستند و باید کمی پایینتر تراش داده شوند. کوتاه بودن بیش از حد شیار نیز مشکل Buzz ایجاد میکند. تنظیم Nut بسیار حساس است و معمولاً پیشنهاد میشود توسط متخصص انجام شود.
مرحله ۵: تست نهایی صدای هر فرت
در پایان باید همه فرتها یکبهیک نواخته شوند تا از نبودن Buzz، یکنواختی ارتفاع سیمها و راحتی انگشتگذاری مطمئن شوید. اگر مشکلی وجود داشته باشد، باید دوباره به مراحل قبل بازگشت و اصلاحات ظریف انجام داد.
تنظیم اکشن گیتار با تراسراد
تنظیم تراسراد باید با دقت بسیار زیاد انجام شود. هر بار چرخاندن تراسراد باید کمتر از یکچهارم دور باشد تا خطر شکستن دسته وجود نداشته باشد. تراسراد تنها برای اصلاح خمیدگی دسته است و نباید از آن برای تنظیم کامل اکشن استفاده کرد. همچنین همیشه بعد از تنظیم باید به ساز ۱۲ تا ۲۴ ساعت زمان داد تا دسته در حالت جدید تثبیت شود.
ابزارهای لازم برای تنظیم اکشن گیتار
برای تنظیم دقیق اکشن گیتار به چند ابزار ضروری نیاز دارید که کار اندازهگیری و اصلاح قطعات را امکانپذیر میکنند.
- آچار تراسراد
- خطکش میلیمتری ۱۵ سانتیمتری
- فیلر گیج برای اندازهگیری فاصله
- سوهان و کاغذ سنباده
- ابزار تنظیم Nut
- Shim یا لایه تنظیم ارتفاع Saddle
تفاوت اکشن گیتار در سبکهای مختلف موسیقی
هر سبک موسیقی نیازمند اکشنی متفاوت است تا تکنیکها بهتر اجرا شوند.
| سبک موسیقی | اکشن مناسب | توضیحات |
|---|---|---|
| پاپ | متوسط | برای ریتمنوازی و آکوردها اکشن نه خیلی کم و نه زیاد مناسب است. |
| راک | کم | برای اجرای تکنیکهای سرعتی و سولوهای الکتریک بهتر است اکشن پایین باشد. |
| فلامنکو | نسبتاً پایین | اجرای Rasgueo و Picado نیازمند اکشن سبک و واکنش سریع سیمهاست. |
| کلاسیک | متوسط تا کمی بالا | صدای گرم و پرحجم ساز کلاسیک با اکشن کمی بالاتر بهتر تولید میشود. |
سوالات پرتکرار کاربران درباره اکشن گیتار (FAQ)
آیا اکشن پایین باعث Buzz میشود؟
بله. اگر اکشن بیش از حد کم باشد، سیمها به فرتها برخورد میکنند و صدای Buzz ایجاد میشود. البته میزان Buzz به Relief دسته و وضعیت فرتها نیز بستگی دارد.
هر چند وقت یکبار باید اکشن تنظیم شود؟
بهطور معمول سالی یک تا دو بار کافی است، اما اگر ساز در محیطهای گرم، سرد یا مرطوب قرار بگیرد، ممکن است زودتر نیاز به تنظیم داشته باشد.
آیا خودم میتوانم اکشن را میزان کنم یا نیاز به متخصص است؟
تنظیمات اولیه مانند اندازهگیری یا اصلاح Saddle را میتوانید خودتان انجام دهید، اما تنظیم تراسراد و Nut اگر اشتباه انجام شوند ممکن است به ساز آسیب بزنند. برای کارهای حساس بهتر است متخصص اقدام کند.
بهترین ارتفاع اکشن برای نوازنده مبتدی چقدر است؟
برای مبتدیها اکشن کم تا متوسط بهترین گزینه است؛ زیرا فشار روی انگشتها کم میشود و امکان تمرین طولانی راحتتر فراهم میشود. البته اکشن خیلی کم میتواند Buzz ایجاد کند، بنابراین باید در محدوده استاندارد باشد.
